Hẹp động mạch vành: phân độ, đường kính tham chiếu và tắc hoàn toàn

Hẹp theo đường kính Diameter stenosis %DS#

Tên khác: phần trăm hẹp đường kính, mức giảm đường kính lòng mạch, diameter stenosis

Hẹp theo đường kính đo mức giảm đường kính lòng mạch tại chỗ hẹp nhất so với đường kính của một đoạn bình thường làm tham chiếu. SCCT và CAD-RADS phân độ hẹp theo đường kính, không theo diện tích.

Cần phân biệt với: hẹp theo đường kính với hẹp theo diện tích. Với lòng mạch hình tròn, hẹp 50% theo đường kính tương đương hẹp 75% theo diện tích.

Liên quan: Đường kính lòng mạch tham chiếu · Thang phân độ hẹp · Ước lượng bằng mắt và đo định lượng · Tái tạo đa mặt phẳng và tái tạo cong

Nguồn: SCCT 2026, phần phân độ hẹp định tính, tr. 15; tái tạo cong, tr. 9; công thức trong phần phân độ hẹp định lượng, tr. 16 · “A qualitative interpretation of the extent of coronary artery stenosis should be made in transverse and longitudinal views as an estimated maximal percent diameter stenosis.”

Đường kính lòng mạch tham chiếu Reference luminal diameter RLD#

Tên khác: đường kính tham chiếu, đường kính mạch tham chiếu (thuật ngữ của chụp mạch vành định lượng, nơi nó đo lòng mạch), RVD (chữ viết tắt của chụp mạch vành định lượng), reference luminal diameter

Đường kính lòng mạch tham chiếu được đo ở lòng mạch của một đoạn bình thường gần chỗ hẹp, ở phía gần hoặc phía xa, hoặc lấy trung bình của cả hai. Đây là mẫu số của phần trăm hẹp.

Cần phân biệt với: đường kính lòng mạch tham chiếu với đường kính ngoài của mạch. Đường kính ngoài dùng để đánh giá tái cấu trúc dương tính; mức độ hẹp chỉ được tính bằng đường kính lòng mạch.

Liên quan: Hẹp theo đường kính · Tái cấu trúc dương tính · Hẹp nối tiếp và bệnh lan tỏa · Tại lỗ và sát lỗ

Nguồn: SCCT 2026, phần phân độ hẹp định tính (tr. 15) và định lượng (tr. 16–17); ước tính quá cao, tr. 29 · “Qualitatively, the luminal diameter at a stenosis should be compared with the luminal diameter of a normal reference vessel segment distal and/or proximal to the stenosis.”

Thang phân độ hẹp Stenosis grading scale 0–5#

Tên khác: phân độ hẹp động mạch vành, mức độ hẹp, hẹp khít không dùng trong bảng thuật ngữ này, hẹp tới hạn (không thuộc thang; ghi mức độ hẹp kèm khoảng phần trăm) không dùng trong bảng thuật ngữ này, stenosis grading scale

SCCT 2026 và CAD-RADS 2.0 chia hẹp theo đường kính thành sáu mức: 0%, hẹp tối thiểu (1–24%), hẹp nhẹ (25–49%), hẹp trung bình (50–69%), hẹp nặng (70–99%) và tắc hoàn toàn (100%).

Cần phân biệt với: mức độ hẹp với gánh nặng mảng xơ vữa. CAD-RADS 2.0 dùng “nhẹ”, “trung bình” và “nặng” cho cả hai thang, và một chỗ hẹp tối thiểu có thể đi kèm gánh nặng mảng xơ vữa nặng (CAD-RADS 1/P3).

Liên quan: Hẹp theo đường kính · Hẹp tắc nghẽn và không tắc nghẽn · Gánh nặng mảng xơ vữa (P1–P4) · Mô tả chỗ hẹp trong báo cáo

Nguồn: SCCT 2026, phần phân độ hẹp định tính, tr. 15 · “This stenosis can be categorized as minimal (1-24 %), mild (25-49 %), moderate (50-69 %), severe (70-99 %) and total occlusion (100 %)”

Tắc hoàn toàn Total occlusion 100%#

Tên khác: tắc hoàn toàn động mạch vành, tắc động mạch vành hoàn toàn, hẹp 100%, tắc hoàn toàn mạn tính, CTO (chỉ dùng khi có dữ kiện ủng hộ tính mạn tính, như tuần hoàn bàng hệ; CAD-RADS 5 không hàm ý điều này), tắc gần hoàn toàn, bán tắc (không phải tắc hoàn toàn: lòng mạch vẫn còn ngấm thuốc tối thiểu), tuần hoàn bàng hệ (làm đầy giường mạch phía xa chỗ tắc và ủng hộ tính mạn tính), total occlusion

Tắc hoàn toàn là một đoạn động mạch vành hoàn toàn không ngấm thuốc cản quang trong lòng mạch, tương đương hẹp 100%. Chỉ cần một chỗ tắc hoàn toàn, cấp hay mạn tính, khảo sát đã được xếp CAD-RADS 5.

Cần phân biệt với: tắc hoàn toàn với tắc gần hoàn toàn. Tắc gần hoàn toàn vẫn còn ngấm thuốc tối thiểu trong lòng mạch, có thể khó nhận thấy, và thường dễ can thiệp hơn tắc hoàn toàn mạn tính.

Liên quan: CAD-RADS 5 (tắc hoàn toàn) · Tắc hoàn toàn trong stent · Hẹp và tắc cầu nối · Tái tạo đa mặt phẳng và tái tạo cong

Nguồn: SCCT 2026, phần tắc động mạch vành (tắc hoàn toàn, tắc gần hoàn toàn và dữ kiện gợi ý tính mạn tính), tr. 18 · “Total coronary occlusion is defined by complete nonopacification of a coronary artery segment”

Còn thông, không hẹp và không có mảng xơ vữa Patent, no stenosis and no plaque#

Tên khác: tình trạng còn thông, thông tốt, không thấy hẹp (thuật ngữ của CAD-RADS 2.0 cho mức 0%), không hẹp lòng mạch, không có mảng xơ vữa hay hẹp, không có tổn thương xơ vữa (tương đương không có mảng xơ vữa), không hẹp đáng kể (mơ hồ: không cho biết có mảng xơ vữa hay không và dùng ngưỡng nào) không dùng trong bảng thuật ngữ này, bình thường (chỉ khi không có mảng xơ vữa và không hẹp), patent

Đây là ba nhận định khác nhau. “Còn thông” cho biết lòng của mạch, stent hoặc cầu nối có ngấm thuốc cản quang và không bị tắc, nhưng không cho biết lòng mạch có bị hẹp hay không. “Không hẹp” cho biết lòng mạch không bị thu hẹp (0%), dù vẫn có thể có mảng xơ vữa. “Không có mảng xơ vữa” cho biết thành mạch không có mảng xơ vữa. Một đoạn chỉ được coi là bình thường khi không có mảng xơ vữa và không hẹp.

Cần phân biệt với: “còn thông” với “không hẹp”. Stent còn thông vẫn có thể tái hẹp trung bình (50–69%), và cầu nối còn thông vẫn có thể hẹp ở miệng nối xa.

Liên quan: CAD-RADS 0 so với CAD-RADS 1 · Tái hẹp trong stent · Chưa đánh giá, không đánh giá được và đã chứng minh không có · Mảng xơ vữa

Nguồn: SCCT 2026, phần stent động mạch vành (tr. 19), cầu nối (tr. 19–20), mảng xơ vữa (tr. 13) và kết luận (tr. 36); CAD-RADS 2.0, Bảng 1 (0%, “No visible stenosis”) và Bảng 4 (CAD-RADS 0 và 1, chú thích b) · “An impression of a normal study should be given only if there is no plaque or stenosis.”

Hẹp tắc nghẽn và không tắc nghẽn Obstructive and nonobstructive stenosis ≥50% · ≥70%#

Tên khác: bệnh động mạch vành tắc nghẽn, bệnh động mạch vành không tắc nghẽn, hẹp có ý nghĩa không dùng trong bảng thuật ngữ này, hẹp đáng kể (mơ hồ: tùy nguồn, có nghĩa là từ 50% trở lên, từ 70% trở lên hoặc có ảnh hưởng chức năng; nên ghi mức độ kèm khoảng phần trăm) không dùng trong bảng thuật ngữ này, obstructive stenosis

Theo CAD-RADS 2.0, mà bảng thuật ngữ này tuân theo, hẹp từ 50% trở lên được gọi là tắc nghẽn, và hẹp dưới mức đó là không tắc nghẽn. Ngưỡng 70% đánh dấu hẹp nặng và là ngưỡng của bệnh ba thân động mạch vành tắc nghẽn.

Cần phân biệt với: “tắc nghẽn” với “có ý nghĩa huyết động”. “Tắc nghẽn” là một ngưỡng giải phẫu, tức hẹp từ 50% đường kính trở lên; ảnh hưởng chức năng được đánh giá bằng nghiệm pháp chức năng và, nếu dùng CT-FFR hoặc CT tưới máu cơ tim (CTP), được mã hóa bằng ký hiệu bổ sung I.

Liên quan: Thang phân độ hẹp · CAD-RADS 4A so với 4B · Ký hiệu bổ sung I với CT-FFR · CAD-RADS 2 và CAD-RADS 3

Nguồn: CAD-RADS 2.0, mục 3.1.1 và Bảng 4 (CAD-RADS 1 và 2 là bệnh không tắc nghẽn; diễn giải CAD-RADS 3 đến 4B) · “CAD RADS 4B - This indicates the presence of a left main stenosis of at least 50% or three-vessel obstructive disease (>70%).”

Tổn thương, đoạn và mạch Lesion, segment and vessel#

Tên khác: phân tích theo tổn thương, phân tích theo đoạn, phân tích theo mạch

Đây là các cấp độ dùng để mô tả bệnh động mạch vành. Tổn thương là một mảng xơ vữa cụ thể, với chiều dài và mức độ hẹp tối đa của nó, và có thể trải trên nhiều đoạn. Đoạn là đơn vị của mô hình phân đoạn SCCT, trong đó ghi loại mảng xơ vữa và mức độ hẹp. Mạch là động mạch gồm các đoạn đó. Phân độ CAD-RADS được xác định cho bệnh nhân, không cho từng tổn thương hay từng mạch.

Cần phân biệt với: tổn thương với đoạn khi tính SIS. Một mảng xơ vữa chiếm LAD đoạn gần và đoạn giữa là một tổn thương nhưng được tính 2 điểm; ba mảng xơ vữa trong cùng một đoạn chỉ được tính 1 điểm.

Liên quan: Điểm số đoạn bị tổn thương · Gán tổn thương tại chỗ nối giữa hai đoạn hoặc tại chỗ chia đôi · Phân độ CAD-RADS theo bệnh nhân · Hẹp nối tiếp và bệnh lan tỏa

Nguồn: SCCT 2026, phần mảng xơ vữa và thể tích mảng xơ vữa (tr. 14) và Bảng 6 (đánh giá mảng xơ vữa và mức độ hẹp theo đoạn), tr. 52; CAD-RADS 2.0, mục 3.1.1 và 3.3.4, Bảng 4 (chú thích về phân độ theo bệnh nhân) và Hình 17 · “Depending on the extent of disease, plaque can be described on a per-lesion or per-segment level.”

Hẹp nối tiếp và bệnh lan tỏa Serial stenoses and diffuse disease#

Tên khác: tổn thương nối tiếp, hẹp nối tiếp, tổn thương tandem (trong SYNTAX chỉ tính là tandem khi các tổn thương cách nhau dưới ba lần đường kính tham chiếu), bệnh động mạch vành lan tỏa, mảng xơ vữa lan tỏa, hẹp lan tỏa, bệnh đa ổ (thuộc tính “multifocal” của SCCT 2026), tổn thương khu trú, hẹp khu trú, tổn thương dài (thuộc tính “long” của SCCT 2026), serial stenoses

Các thuật ngữ này mô tả mức độ lan rộng của bệnh dọc theo mạch. Tổn thương khu trú chiếm một đoạn ngắn, hai bên là thành mạch bình thường. Hẹp nối tiếp là khi có hai hoặc nhiều chỗ hẹp trên cùng một mạch, ngăn cách bởi các đoạn lòng mạch bình thường; “đa ổ” mô tả nhiều tổn thương tách rời nhau. Trong bệnh lan tỏa, mảng xơ vữa chiếm một đoạn dài, không có đoạn bình thường ở gần. SCCT 2026 không quy định chiều dài để phân biệt tổn thương xơ vữa khu trú với lan tỏa.

Cần phân biệt với: hẹp nối tiếp với bệnh lan tỏa. Ở hẹp nối tiếp, giữa các chỗ hẹp còn những đoạn lòng mạch bình thường và mỗi chỗ hẹp được phân độ riêng; trong bệnh lan tỏa, không có lòng mạch bình thường ở gần để làm tham chiếu.

Liên quan: Đường kính lòng mạch tham chiếu · Tổn thương, đoạn và mạch · Gánh nặng mảng xơ vữa (P1–P4) · Bóc tách động mạch vành tự phát và máu tụ trong thành

Nguồn: SCCT 2026, phần mảng xơ vữa (tr. 14), phân độ hẹp định lượng (tr. 16–17) và đánh giá thấp mức độ hẹp (tr. 29) · “Additional attributes such as "ostial", "bifurcation", "eccentric", "long", "diffuse" and "multifocal" can be used to further describe the location, morphology and extent of atherosclerotic disease.”

Lệch tâm và đồng tâm Eccentric and concentric#

Tên khác: mảng xơ vữa lệch tâm, hẹp lệch tâm, mảng xơ vữa đồng tâm, mảng xơ vữa chu vi, eccentric plaque

Các thuật ngữ này mô tả cách mảng xơ vữa phân bố theo chu vi thành mạch. Mảng xơ vữa lệch tâm chỉ chiếm một phần chu vi, và lòng mạch bị đẩy lệch về phía thành không có mảng. Mảng xơ vữa đồng tâm bao quanh toàn bộ chu vi lòng mạch. Cả hai thuật ngữ đều không cho biết mức độ hẹp.

Cần phân biệt với: mảng xơ vữa đồng tâm với dày thành mạch đều, nhẵn theo chu vi trong viêm mạch, có ngấm thuốc cản quang và có thể kèm thâm nhiễm mô mỡ xung quanh. Dày thành này không do xơ vữa và được mã hóa bằng ký hiệu bổ sung E.

Liên quan: Viêm mạch vành · Hẹp theo đường kính · Tái tạo đa mặt phẳng và tái tạo cong · Ký hiệu bổ sung E (ngoại lệ)

Nguồn: SCCT 2026, phần mảng xơ vữa (thuộc tính “eccentric”, tr. 14), tái tạo cong (tr. 9) và viêm mạch (tr. 24); CAD-RADS 2.0, mục 3.3.6; Kim 2024 (ASCI-PT), chủ đề 8 · “Curved MPR can underestimate eccentric stenosis; hence evaluation should be performed in at least two perpendicular planes.”

Ước lượng bằng mắt và đo định lượng Visual estimation and quantitative measurement#

Tên khác: ước lượng mức độ hẹp bằng mắt, định lượng mức độ hẹp, visual estimation

Khi ước lượng bằng mắt, người đọc xếp khoảng mức độ hẹp bằng cách so sánh trực quan lòng mạch với đoạn tham chiếu. Đo định lượng tính phần trăm hẹp từ đường kính hoặc diện tích do phần mềm vẽ.

Cần phân biệt với: con số ước lượng bằng mắt với con số đo được. Nếu không vẽ đường kính, con số được trình bày là ước lượng bằng mắt, kèm thuật ngữ và khoảng.

Liên quan: Hẹp theo đường kính · Thang phân độ hẹp · Mô tả chỗ hẹp trong báo cáo

Nguồn: SCCT 2026, phần phân độ hẹp định lượng, tr. 17 · “Visual estimate is typically sufficient for clinical interpretation since it is comparable to visual stenosis assessment in ICA”

Mô tả chỗ hẹp trong báo cáo Reporting a coronary stenosis#

Tên khác: mô tả tổn thương động mạch vành, phân loại tổn thương ACC/AHA (týp A, B và C trên chụp mạch; SCCT 2026 không dùng)

Mỗi chỗ hẹp được mô tả bằng vị trí giải phẫu, loại mảng xơ vữa gây hẹp và mức độ hẹp kèm thuật ngữ và khoảng. SCCT 2026 yêu cầu đánh giá theo từng đoạn như vậy, theo CAD-RADS 2.0.

Liên quan: Thang phân độ hẹp · Tại lỗ và sát lỗ · Lệch tâm và đồng tâm · Còn thông, không hẹp và không có mảng xơ vữa

Nguồn: SCCT 2026, Bảng 5 (đồng thuận về diễn giải, khuyến cáo mạnh) và Bảng 6 (đánh giá theo đoạn theo CAD-RADS 2.0); ví dụ cách viết, tr. 15 · “Description of stenosis is based on the anatomical location (e.g., mid LAD, distal RCA) rather than on segment numbers (e.g. segment 5, segment 7).”

Tại lỗ và sát lỗ Ostial and juxta-ostial#

Tên khác: tổn thương tại lỗ, hẹp lỗ động mạch vành, tổn thương lỗ xuất phát, tổn thương chủ–lỗ (aorto-ostial) (lỗ RCA hoặc lỗ LM ở động mạch chủ), tổn thương sát lỗ, ostial lesion

“Tại lỗ” được dùng khi mảng xơ vữa ảnh hưởng đến lỗ xuất phát của mạch: lỗ RCA hoặc lỗ LM ở động mạch chủ, hoặc lỗ của một nhánh ở mạch mẹ, như lỗ LAD tại chỗ chia đôi của LM. “Sát lỗ” được dùng khi mảng xơ vữa nằm cạnh nguyên ủy nhưng không chiếm lỗ xuất phát. SCCT 2026 nêu “ostial” là một thuộc tính mà không quy định khoảng cách; “sát lỗ” là thuật ngữ thực hành, không phải thuật ngữ đồng thuận.

Cần phân biệt với: hẹp tại lỗ do mảng xơ vữa với lỗ xuất phát dạng khe của một động mạch vành xuất phát bất thường, hoặc với tổn thương lỗ do viêm mạch lan từ động mạch chủ. Các chỗ hẹp này không do xơ vữa và được mã hóa bằng ký hiệu bổ sung E.

Liên quan: Thân chung động mạch vành trái · Đặc điểm giải phẫu nguy cơ cao của động mạch vành bất thường · Viêm mạch vành · Chiếu cường độ tối đa và tối thiểu

Nguồn: SCCT 2026, phần mảng xơ vữa (thuộc tính “ostial”, tr. 14), giải phẫu động mạch vành (tr. 11), phân độ hẹp định lượng (tr. 16), MIP (tr. 9), bất thường động mạch vành (tr. 20) và viêm mạch (tr. 24); Kim 2024 (ASCI-PT), chủ đề 1 và 7; CAD-RADS 2.0, Bảng 4 và mục 3.3.6 · “If the proximal segment is not appropriate (e.g., ostial lesion), the closest distal reference can be chosen.”